De Achterhoek is één grote zandbak

Kaart archief Harry Massop

Bron: De Gelderse Post van 30 januari 2024

SILVOLDE - De bodem, het water en het landschap van Silvolde waren afgelopen vrijdagavond onder de aandacht tijdens een lezing van geohydroloog Harry Massop bij de schuttersvereniging Willem Tell. Bij het evenement, georganiseerd door Heemkundige Vereniging Old Sillevold, zijn de ontwikkeling van het landelijk gebied van Silvolde en omstreken uitgebeeld aan de hand van historische kaarten en wetenschappelijke inzichten. Ook heeft Massop een beeld geschetst van de verandering in de waterhuishouding van de regio, dat in de zomers onder droogte lijdt: “Als hier het water weg is, kan alleen regen soelaas bieden”.

Door Guus Helle

In de grote zaal van de schuttersvereniging schitteren oude, handgeweven vlaggen aan de muur. Ze beelden een jonge Willem Tell uit, de legendarische vrijheidsheld die met zijn kruisboog in hand symbool staat voor de onafhankelijkheid van Zwitserland. De geschiedenis leeft hier nog en dat maakt dat er veel aandacht is voor een bespreking van de geohydrologische historie van het gebied. 

Maar liefst veertig geïnteresseerden zijn bijeengekomen om het verhaal over de geschiedenis van hun gebied te horen. Harry Massop, voormalig onderzoeker voor Wageningen Universiteit op het gebied van bodem, water en landgebruik, nu gepensioneerd, begint in de oertijd. Hij beschrijft aan de hand van kaarten en afbeeldingen hoe het landschap van Silvolde en de gehele Achterhoek onderhevig is geweest aan verschillende ijstijden en andere periodes van klimaatverandering. Het is een technisch verhaal, maar hij weet het levendig te houden met behulp van een grondprofiel: een lijst met daarin een tastbare doorsnede van de grondlagen die Silvolde kent. 

De meer recente geschiedenis van het gebied trekt ook de aandacht van de aanwezigen. Massop komt zelf uit Silvolde en kan zijn familieboerderij aanwijzen op een kaart uit 1832. “Ik kan me nog goed herinneren dat ik daar als kleine jongen me verbaasde over het ijzeroer dat we vonden op het land”, aldus Massop terwijl hij een brok van het ijzererts uitbeeldt ter grootte van een halve meter, “dit was gewoon in de grond te vinden”. Op de kaart is ook te zien hoe het landschap door de eeuwen heen is veranderd: “De vroegere bouwlanden bij deze oude boerderijen waren soms wel tot een meter hoger dan het terrein eromheen, doordat er zo lang heideplaggen naartoe zijn gebracht voor bemesting”.

Niet alleen de grond, maar ook het water komt ter sprake. Op oude kaarten is te zien dat grote delen van het gebied rondom Silvolde in het verleden regelmatig onder water stonden, zoals in 1861. “De Achterhoek was vroeger voor een belangrijk deel nat”, aldus Massop. Hij laat zien dat dit sterk is veranderd: “Veel waterlopen zijn gegraven en uitgediept zodat boeren goed het land op kunnen. In de middeleeuwen was 50% van de het landschap moeras, in 1850 was dit nog 25%”.

Deze verandering in de waterhuishouding leidt tegenwoordig tot uitdagingen, aldus Massop. “De Achterhoek is één grote zandbak. Dit zorgt ervoor dat water snel wegstroomt. Het is nu juist een uitdaging om water vast te houden voor de droge zomers”. Hij geeft een aantal cijfers die de ernst duidelijk maken: tijdens een gemiddelde zomer is er een neerslagtekort van 98 mm, in extreem droge zomers, zoals 2018, kan oplopen tot 300 mm.

In dit scenario van zeer hoog water staat het gebied binnen 24 uur onder water

Toch wordt de ernst van wateroverlast niet vergeten in het verhaal van Massop. Met behulp van een video van Waterschap Rijn en IJssel en Deichverband Bislich-Landesgrenze laat hij zien wat een dijkdoorbraak van de Rijn tussen Rees en Wesel kan doen in de omgeving van Silvolde. In dit scenario van zeer hoog water staat het gebied binnen 24 uur onder water. Een aantal mensen in de zaal schrikken ervan, maar Massop legt uit dat het om een uitzonderlijk situatie gaat.

Aan het einde van de lezing krijgt de kaart uit 1832 veel aandacht van het publiek. Een aantal van hen kan hun familieboerderij erop terugvinden. Een oudere dame verheugt zich: “Kijk, hier is mijn familie generaties lang opgegroeid. Bijzonder om dit zo terug te zien, wat is er veel veranderd”. 

SilvoldePediA
Hoofdstraat 85
7061 CH Terborg
E-mail: robbiew52@gmail.com